Quét ngựa

[thanh xuyên]

https://i.postimg.cc/bJJsMGHb/Screenshot-2025-07-15-3-47-05-PM.png (https://postimages.org/)


Nếu tôi không lầm thì chữ quét tương đương với brooming hoặc sweeping, phải không ạ? Thế mà "dịch giả" nào ngang nhiên dịch chữ scan là quét thì đúng là một cách dịch "độc", "lạ" thiệt.

[tà áo xanh]

https://i.postimg.cc/bJJsMGHb/Screenshot-2025-07-15-3-47-05-PM.png (https://postimages.org/)


Nếu tôi không lầm thì chữ quét tương đương với brooming hoặc sweeping, phải không ạ? Thế mà "dịch giả" nào ngang nhiên dịch chữ scan là quét thì đúng là một cách dịch "độc", "lạ" thiệt.



Ừm, ngôn ngữ trù phú, bể học mênh mông :z57:

Scan QR Code là thuật ngữ chuyên môn thuộc trong lĩnh vực công nghệ. Scan trong trường hợp này được dịch là Quét mình nhận ra có lớp lang và hay ho. Quét Mã QR.

* Tùy trường hợp, tùy ngữ cảnh được dùng mà Scan được hiểu với ý nghĩa khác nhau.

Tiếng Việt, Sweep cũng dịch là Quét, Scan cũng dịch là Quét (lập lại, Scan có nhiều nghĩa).

** Riêng về Brooming trong tiếng Việt không được dịch là Quét. Broom là Chổi. 'Brooming the floor' không phải là cách dùng phổ thông hay chuẩn mực trong tiếng Anh.

Truy nguyên chữ Quét có gốc từ Hán ngữ ta mới phân biệt dễ dàng hơn đó là chữ Quét (của chữ Scan hay chữ Sweep) trong một ngữ cảnh nào đó.

Từ xa xưa chữ Quét đã được Việt hóa từ chữ Hán là 扫, phồn thể là 掃. Vì thế Quét trong tiếng Việt có mang nhiều nghĩa như chữ gốc 扫.

Trích từ Hán-Nôm từ điển (thivien.net) dẫn chứng cách dùng từ quét trong tiếng Việt từ xưa.
Bạch Cư Dị 白居易: “Lạc diệp mãn giai hồng bất tảo” 落葉滿階紅不掃 (Trường hận ca 長恨歌) Lá rụng đỏ đầy thềm không ai quét. Tản Đà dịch thơ: Đầy thềm ai quét lá hồng thu rơi. (Trích)

掃 (phồn thể) và 扫 (dị thể)

Ngày nay, trong Tân ngữ tiếng Hán có 掃碼 hay 扫碼 (để dịch Scan QR Code) tương đương với chữ Hán Việt là Quét Mã. Mã ở đây là mã số, code, thông tin mã hóa v.v....

扫描二维码 (Scan QR Code), cách dịch đầy đủ trong văn bản trang trọng.

Theo mình suy đoán, người Việt mình mượn cách dịch của tiếng Trung dịch chữ Scan QR Code rồi Việt hóa thành Quét Mã QR.

Thế thì sao tiếng Anh không dùng Sweep QR Code mà Scan QR Code vì Scan QR Code là cách dùng đã được chuẩn mực và được tiếp nhận rộng rãi.

Trong lĩnh vực y khoa, Scan cũng được Việt hóa là Quét trong rất nhiều trường hợp.

[thanh xuyên]

Như vậy là chữ "quét mã" là do VN mượn từ tiếng Tàu (tảo mã) để dịch "scan QR code". Nhưng chữ gốc tiếng Anh, scan không phải là động từ quét vì rõ ràng chữ sweep mới có nghĩa là quét. Mang nghĩa của một động từ này để dịch cho một động từ khác, cũng tương tự như việc gắn râu ông này qua cằm bà kia vậy, chắc chắn không thể coi là hay ho được.

[tà áo xanh]

Mình mới tìm trong từ điển Cambrige và một số từ điển khác thì chữ Sweep cũng được Hán hóa là 扫.


https://i.ibb.co/JFGLMJRp/Screenshot-20250717-111915-Chrome.jpg


Như vậy, trong tiếng Hán, Sweep hay Scan có nghĩa tương đương trong một ngữ cảnh nào đó nhất định.

Lưu ý lần nữa 扫 trong tiếng Hán bao hàm nhiều nghĩa.

Scan QR Code được Hán Hóa thành 掃碼 hay 扫碼 vì quá trình Scan (nguồn sáng di chuyển (lướt) trên bề mặt tài liệu hay vật thể) tương tự như là hình ảnh chổi quét trên nền. AI cũng có sự giải thích như vậy và rõ ràng hơn nếu chịu khó dùng từ khóa đúng để tìm hiểu.

Cách Việt hóa từ Scan QR Code mượn từ tiếng Trung là từ logic của mình. Họ Hán hóa chữ Scan và mình Việt hóa lại từ đó.

[005]

Xin chào bá-tánh, :)

chữ "quẹt thẻ" là từ người Việt bên Mỹ chế ra. Hồi gần 4 thập niên trước Việt Nam làm gì có thẻ (tín dụng). Quẹt thẻ hay quét mã cũng na ná nhau thôi. :)

Thật ra chữ "scan" trong tiếng Anh cũng là chữ nhặt về từ tiếng La-Tinh, chữ "scandere". Cái này trí tuệ nhân tạo của Dr. Gu Gồ bảo thế. "Scandere" là leo trèo, trèo lên, bước lên. Và thật ra chữ scan đã xuất hiện trong Anh ngữ từ rất lâu rồi, thế kỷ 14. Nhưng kỹ thuật không đủ để động từ này được sử dụng một cách phổ quát như ngày nay.

Ai có vợ, và phụ nữ từng cấu bò, sorry, mang thai, thì đã biết đi nghe "siêu âm" là gì rồi, bác sĩ phụ khoa thoa chút gel lên da bụng và người ta cũng rà rà khắp bụng để nghe nhịp tim đứa bé và nhìn thấy thai nhi. Đó cũng là scan. Không ai théc méc vì đã có danh từ "ultrasound", người ta cũng cắt mịa nó đi chữ scan rồi, chính xác là "Ultrasound scan". Không ai bàn về chữ "scan" ở đó nữa.

https://www.informedhealth.org/fotos/schwangerschaft-geburt/panthermedia_a22517538_848x565jpg_w575xh0.jpg

Ai khám tổng quát, khám ung thư, làm CT, computer tomography, cũng đã bị scaned lúc nằm ngay đơ, nhưng người ta cũng vứt chữ "scan" đi. Tuyền là "rọi x-quang", "chiếu x-quang".

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Spiral_CT.jpg/1024px-Spiral_CT.jpg


Đi du lịch chơi, có quốc gia lúc gặp biến cố, cũng buộc bị hải quan cầm cái máy rà khắp người, đó cũng là scan, cũng không ai dùng chữ scan. Ai cũng nghiễm nhiên chấp nhận chữ "rà", chỉ "rà" thôi, chưa "soát" nhé, chừng nào máy nó phát hiện mới tính :z13:. Tiếng Anh khi thì sử dụng chữ "body scaner" khi thì dùng "security screening", toàn là "rà" hết, khi là cái que để rà, khi là cái màn hình giơ tay lên để rà, khi thì bước qua cái cổng.

https://www.kansai-airport.or.jp/sites/all/themes/kix/images/flight/route/scanner-02.png


Rà người chưa đủ, "tranh thủ" rà valise. Đây cũng là scan. Nhưng người ta màu mè thành "3D screening".

https://i.imgur.com/P02Vjx6.png


Vậy chứ scan và copy (hoặc photo copy) khác nhau chỗ nào?

Khác ở chỗ, copy thì ra giấy, còn scan thì ra tài liệu ở dạng điện tử để có thể phân tích qua computer và các phụ kiện khác. Người Việt bị sự thách thức trong ngôn ngữ, người ta dùng chữ "sao" cho copy. Nhưng gặp chữ "scan" thì hơi bí lù. Thời cuối thập niên 80, danh từ scan chính thức xuống phố, vì ngoài chiếc PC ra (personal computer, người Việt lúc đó dịch là "máy vi tính", rất sai, làm gì có "vi", máy vi tính là micro computer cơ.) thì chiếc scaner và CD-Player xuất hiện luôn trong nhà. Scaner để chụp lại tài liệu, hình hẹo, sách vở, còn CD-Player (compact disc player) dùng để nghe nhạc, nghe kịch, nghe truyện đọc. Phương pháp của máy scaner đúng là vừa rọi, vừa soi, vừa lướt, vừa quét ngay tài liệu ấy.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Line_scanning_animation.gif/500px-Line_scanning_animation.gif

Cái CD-Player cũng làm cái động tác y hệt là tia laser phóng ra từ cái CD-header rà, rọi, lướt, quét cái CD.


https://www.youtube.com/watch?v=hNN30jLc_sk

Đó là "công nghệ 4.0". Sang "công nghệ 5.0" người ta rà, lướt, soi, rọi, áp và quét ngang cái barcode, QR-code, tùm lum code. Rồi nhặt cái mẫu kết quả ấy tiếp tục phân tích, chuyển tải, giải mã, làm việc tiếp với nó. Cho nên scan ở đây có thể là rà, lướt, soi, rọi, chụp, áp và quét. 4 động từ rà, lướt, chụp và quét là gần nhất với nghĩa của động từ scan. Nhưng có lẽ động từ "chụp" là "bị rớt từ vòng gửi xe" ("chụp" đã bị liên tưởng đến "sao" và "copy" rồi).

Khi nhận bưu phẩm, bưu kiện, trước khi giao gói hàng hoá đó cho mình, nhân viên bưu điện cũng cầm cái hand scaner (scaner cầm tay) rà, quét, lướt ngang cái barcode. Không phải QR-code. Trong tiếng Việt, "mã hoá" là làm cho không thể nhận biết được ngay. Mật mã là dữ liệu bí mật truy nhập vô nghĩa vào một hệ thống (ai lấy mật mã là tên thật hay ngày tháng năm sinh có nghĩa không an toàn ráng chịu nha hahaha). Cả 2 chữ mật mã ghép vào nhau đều là tiếng Hán-Việt. Tiếng Hán-Việt thường phải đi ghép cùng nhau mới có nghĩa. Cho nên khi tách nó ra, từ mã tự, mã số, mã danh, chỉ còn "mã" thì nghe nó kỳ kỳ, và là cái dịp để anh/chị Thanh Xuyên viết khôi hài.

https://news.usps.com/wp-content/uploads/2015/09/sv_mobile_update_largestory.jpg

Thành ngữ "quét mã", nghe nó kỳ kỳ, vì đã bị rút ngắn. Nhưng kỳ thật chữ "quét" dùng để dịch động từ "scan", nói theo tiếng Tàu trong "phinh" Kim Dung là "không tệ", hoặc chuyển sang Anh văn là "not bad".

Thời 80, mấy cái máy reader, scaner dùng để đọc các "ký tự", "mã số", "mã tự" lưu trữ trong thẻ, là cái máy có 2 thành dựng lên giữa là cái khe (đừng tưởng tượng như tưởng voi nhe), người Việt ở Mỹ (tạm vu khống như vậy, vì ở Hoa Kỳ người Việt đông nhất) gọi là "quẹt thẻ", "cà thẻ", "kéo thẻ". Nhưng "cà" và "quẹt" đều nghe hài hước như nhau.
Chắc chắn 2 động từ này không xuất xứ từ trong nước ra. Đơn giản là vì như nói bên trên, ngân hàng "nhà nước" thời ấy không có chơi với bọn "tư bản giãy chết" nên "không biết gì về điện" cả. Làm gì có "quẹt thẻ".

Tuy nhiên thời nay ai dùng động từ "quẹt" thẻ là "xa rời trường học" quá lâu rồi. Chắc phải gọi là "áp chảo", ủa lộn, "áp thẻ". Vì mấy cái scaner cố định, đều chỉ "áp" cái thẻ hay cái smart phone vào thôi là máy đọc được rồi, không "quẹt", không "cà", cũng chẳng "kéo".

Trở lại đề bài. Vì nguyên tắc làm cái động tác "quét", chính xác là lướt ngang dữ liệu đã được mã hóa, tương đối đúng, không có sai, cho nên dùng chữ "quét" khá chính xác.

"Quét" ở đây chỉ là hành động gián tiếp của người trả tiền bằng điện thoại. Hành động trực tiếp của bộ phận camera thực sự là quét ngang, lướt ngang, rà ngang cái khung hình chữ nhật của phần mã số QR đó. Người trả tiền không phải phu quét đường mà cầm chổi, chính cái camera và cái app trong điện thoại làm động tác đó.

Theo 5 mát tơ tây bồ (thầy bàn) thì chữ "rà" là động từ đúng nhất, nhưng chữ mới thì buộc phải xài theo số đông. Bọn mình chỉ có thể cười và lắc đầu thôi. Về Việt Nam nói "thị trường dao động" chắc chỉ có một số người yêu tiếng Việt tưởng tượng ra được. Nhưng nói "thị trường rung lắc" thì sẽ có khối người hiểu.

Hội nghị bàn tròn hôm nay tới đây thôi nhé. Giờ đến lúc mình phè cánh nhạn và ca hát cho hết tuần nghỉ hè. Hôm nay trời lại nóng trở lại, nhưng không cần 6 múi để bơi lội vì đã trở về với lục địa. :-)

[005]

À, phụ chú thêm rằng:

Người Đức cũng "Đức hóa" động từ tiếng Anh scan thành tiếng Đức và cũng chia theo ngôi thứ đại từ khi sử dụng. Không có chữ riêng. Dường như khi đã gặp khó khăn thì sao phải dịch ra nhỉ. Vấn đề cũng có thể biến dạng đi, nhưng mà chắc cũng hiểu. Ngày xưa về miền Tây nói "cái đài phát thanh" ai mà hiểu, nói cái "La-dô" thì "chắc mẻm" (chắc như bắt cua bỏ giỏ :) ) ai cũng biết vì phải canh me nghe Út Bạch Lan ca dzọng cổ.

[tà áo xanh]

5 Mát Tơ Tây Bồ (haha, thế mới nói ngôn ngữ trù phú, bể học mênh mông) bàn nhiều điểm cũng rất có lý. O Tà có mấy điều tóm gọn như sau

- Mã là thuật ngữ chung (ở đây nói riêng trong tin học, tương đương với chữ Code trong tiếng Anh), là cách dùng hợp lệ trong tiếng Việt để nói đến một hệ thống ký hiệu, chữ số, hoặc ký tự dùng để biểu diễn thông tin, dữ kiện, hoặc số liệu. Chữ này gốc từ tiếng Hán, cũng có ý nghĩa là con Ngựa và được dùng trong nhiều ngữ cảnh với những ý nghĩa khác nhau.

- Trường hợp cách dùng Quét Mã (Scan Code) thì hoặc là Mã Vạch (Barcode) hoặc là Mã QR người ta gọi chung chung là là Quét Mã. Tuy nhiên để phân biệt cụ thể, riêng biệt thì phải nói đến loại mã gì. Thí dụ như Quét Mã Vạch, Quét Mã QR, hai loại "mã / code" chính để scan hiện nay.

- Swipe Card (Quẹt Thẻ, Kéo Thẻ), Tap Card (Cà Thẻ??) sử dụng cộng công nghệ RFID (liên quan đến sóng vô tuyến), kỹ thuật khác với Scan.

Medical Scanning (tiếng Việt mới gọi là công nghệ Quét Y Tế) bao gồm nhiều loại như (học từ Thầy A.I)

• Quét 3D:
Sử dụng máy quét 3D để tạo mô hình 3D của cơ thể, cho phép các bác sĩ xem xét chi tiết các bộ phận cơ thể và lên kế hoạch phẫu thuật hoặc điều trị.
Ứng dụng trong phẫu thuật, tái tạo, và chế tạo các thiết bị y tế tùy chỉnh.
• Ví dụ: Máy scan PEEL 3D, máy quét cơ thể Fit 3D.

• Quét laser và ánh sáng có cấu trúc:
•Sử dụng laser và ánh sáng có cấu trúc để chụp ảnh và tạo mô hình 3D của cơ thể.
Được ứng dụng trong các lĩnh vực thể dục, thời trang, và sức khỏe để đo lường và phân tích cơ thể.

• Hình ảnh y khoa:
Các phương pháp hình ảnh như MRI, CT scan, X-quang, siêu âm được sử dụng để tạo ra hình ảnh chi tiết bên trong cơ thể.
•Giúp chẩn đoán bệnh, theo dõi sự tiến triển của bệnh, và lên kế hoạch điều trị.

Những loại scan để tạo ra hình ảnh y tế bên trong cơ thể như MRI, CT scan, X-Quang, siêu âm thì người Việt mình thường gọi là chụp, thí dụ như chụp MRI, chụp X-quang, chụp siêu âm v.v... hoặc có khi họ dùng chữ "chụp quét" , hoặc chỉ siêu âm, MRI, CT scan v.v...