:)
Chị Nú ơi, xí mới nhờ Thứ Lang gõ, đem vô nguyên xi
Nói vắn tắt, tóm gọn cho nhanh, còn đi lo công việc sắp tết tới nơi rồi.
Trong quote của ntđl nói cũng đủ toát yếu rồi. Cứ theo đó cũng hiểu.
Đại khái, văn học Trung Hoa có nhiều thể loại. Loại vận văn (văn vần) cũng không phải chỉ một loại thơ mà thôi.
Thơ ở Trung Hoa thịnh hành từ đời Hán, qua tới Tấn rồi Nam Bắc Triều (Lục Triều) gọi là Hán Thi, Lục Triều Thi (thơ Lục Triều), kế đó tới đời Tùy, hết Tùy tới Đường.
Đời Đường các thi gia tổng hợp thi ca của các đời trước (bao gồm nhạc phủ, từ…) tập hợp lại trở thành Đường Thi, thi ca đời Hán gọi Hán thi, đời Lục Triều gọi Lục Triều thi, đời Đường gọi Đường thi… đại khái cách gọi như vậy.
Nhưng đời Đường thì các thi gia “bắt chước” theo Nhạc Phủ (tức là thơ được phổ nhạc thời Hán để ca hát) cho có âm điệu du dương trầm bổng êm tai, nghe dễ gây cảm xúc (như nghe bản nhạc), nên đặt ra luật bằng trắc và niêm với nhau từng đôi, và lấy những câu đối song liên (liễn đối) đã có từ nhiều đời trước chen vào.
Tất cả thơ trước tác hay tập hợp vào đời Đường thì đều gọi chung là Đường thi. Nhưng Đường thi thì không có niêm đối luật mà chỉ có vần y chang như Hán thi (Lục Triều thi, nhạc phủ, từ…). Cùng lúc với Đường thi, như nói trên, các thi gia chế tác ra luật làm thơ. Luật thơ ấy có vào đời Đường nên gọi Đường luật. Hán thi, Lục Triều thi, Nhạc phủ, từ… có từ các tiền triều nên goi chung là Cổ thi hay thơ Cổ thể, theo phong cách xưa nên cũng gọi Cổ phong. Thơ Đường luật phát sinh sau nên gọi là thơ Cận thể (cận thể là thể thơ gần đây, cổ thể là thể thơ có từ lâu). Thơ Cổ phong cũng có nhiều bài rất hay, đọc cũng êm tai nhưng không có niêm và luật.
Thí dụ như bài thơ sau đây, ai nói nghe không êm tai:
Chiết Tự thi
Mộc mục tương tâm tưởng cố hương
Hòa hỏa thu tâm sầu đoạn trường
Thập khẩu điền tâm tư mã ý
Tịch tiết uyên tâm oán nhất phương
(Ai biết chữ Hán thì hiểu được chiết tự của bài thơ)
Xét kỹ thì không có niêm luật.
Trái lại Nhạc phủ (cũng đời Hán) thì rất đúng niêm luật theo luật thơ đời Đường (Đường luật).
Thí dụ như hai bài sau đây:
Tòng quân hành
Phong hoả thành tây bách xích lâu
Hoàng hôn độc thướng hải phong thâu
Cánh xuy khương địch quan san nguyệt
Vô ná kim khuê vạn lý sầu
Thủy điệu ca
Mãnh tướng quan tây ý khí đa
Kỵ thanh thông mã lộng điêu qua
Kim yên bảo giảo tinh thần xuất
Địch ỷ tân phiên thuỷ điệu ca
Thể Từ cũng rất giống Đường luật như bài sau đây:
Lương Châu từ
Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi
Dục ẩm tì bà mã thượng thôi
Tuý ngoạ sa trường quân mạc tiếu
Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi
Vì các thể loại có nhiều cái giống như trên nên rất nhiều người không phân biệt được sự khác nhau giữa Đường thi và thơ Đường luật. Bởi vậy có người nói bài Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu là thơ Đường luật.
Đặc điểm quan trọng, cốt lõi của thơ Đường luật là phải có các cặp đối ngẫu song liên y chang như các câu liễn đối trong các nơi thờ phượng, đình chùa miếu mạo, từ đường, tượng tang, câu đối tết ông đồ…
Thơ Đường luật mà không có các cặp đối (song liên), hoặc bị thất đối thì không được chấp nhận và hoàn toàn không phải là thơ Đường luật. Đối phải y như các câu liễn nơi thờ phượng hay liễn tết như nói trên.
Câu liễn (đối) nơi thờ phượng như:
Thiên cổ anh thư thiên cổ rạng
Tứ thời hoa quả tứ thời hương
(trong Miễu Bà)
Tượng tang (đám ma) như:
Bán dạ kê thanh sầu bất giải
Bình minh điểu ngữ lệ nan càn
Câu liễn (đối) tết như:
Thiên tăng tuế nguyệt nhơn tăng thọ
Xuân mãn càn khôn phúc mãn đường
Tóm lại gọi là Đường thi thì bài thơ phải viết bằng chữ Hán và trước tác vào đời Đường.
Bài thơ viết bằng tiếng Việt bao gồm chữ nôm và chữ quốc ngữ nhưng theo luật Đường thì gọi là thơ Đường luật (hoặc thơ Nôm Đường luật). Ai goi Đường thi là mạo nhận rất trơ trẽn và đáng hổ thẹn vì cầm nhầm.
Bên Việt Nam có website tên là “Thắp Sáng Đường Thi” nhưng toàn là thơ chữ quốc ngữ tiếng Việt, bị nhiều bậc thức giả lên án là dốt hay nói chữ (không hiểu nghĩa chữ “Đường thi” là gì).
Ở Blog kia có một bà xưng là Trung tá nữ quân nhân VNCH, cựu nữ sinh Trưng Vương (or Gia Long) làm thơ toàn chữ quốc ngữ cõi trên, ghép chữ Việt kế bên chữ Hán kiểu các đỉnh cao trí tuệ cũng xưng là làm Đường thi.
Thí dụ bài sau đây:
Tết Vắng
Yên giấc hương quan*, vẫn mãi sầu
Như còn lưu lạc ở nơi đâu
Thủa xưa mộng mị đầy mê đắm
Giờ mới mơ màng đã cạn thâu
Kéo vội không gian về bến cuối
Thả mau thời khắc tới giang đầu
Cho vui một thoáng xuân xa xứ
Nhưng vẫn u hoài Tết vắng lâu
Hawthorne 14-1-2023
Cao Mỵ Nhân
Comment (độc giả):
*Yên giấc hương quan nghĩa là sao?
Hương quan là cái cổng làng, vậy yên giấc hương quan nghĩa là sao, ý nói gì? Chữ nghĩa gán ghép kiểu vẹm!
Có hiểu cách dùng tiếng Hán Việt không, học lực tới đâu?
Ghi chú: tác giả xưng là Trung tá nữ quân nhân, cựu học sinh Trưng Vương, or Gia Long (?)
Ông Nguyễn Đạt có đọc tập thơ xuất bản của bà Cao Mỵ Nhân (tập thơ Mỵ), viết comment như sau:
Tẩu Hỏa Nhập Ma
Mần thơ từ bé (1), lúc về già
Tẩu hoả nhập ma, tội nghiệp bà
Bởi thiếu đàn ông nên khốn khổ
Dù đang nương náu ở Utah (2)
Nguyễn Đạt
January 15, 2023
(1) Tập thơ Mỵ
(2) Đạo Mormon ở Utah cho phép đàn ông có thể lấy đến 4 vợ, vậy mà bà không kiếm được ông nào, nên đầu óc lan man.
Thứ Lang

