Sài Gòn đẹp lắm, Sài Gòn ơi

[Tonypham]

Quán của một thời
SGTT.VN - Không chỉ là quán, mà là một góc nhân gian Sài Gòn: quay mặt ra phố hứng lấy sóng gió thời cuộc để phân vân, trăn trở và lựa chọn một thái độ sống.
Không có quán dành riêng cho một hạng người nào. Chỉ có người chọn cái ambiance (khung cảnh) cho riêng mình. Rồi chính mỗi người cùng với bầu bạn của họ, lâu dần tạo ra phong cách của quán. Quán cũng mang màu sắc, cá tính của một người Sài Gòn vậy. Nhưng đó chỉ là quán của một thời cũng chưa xa lắm.

Không khí tại các quán nhậu vẫn đông đúc, sôi động... Ảnh: TL SGTT

Hồi nhỏ, tôi sống ở một xóm nghèo của dân cu li, đạp xích lô, vác sạp chợ, thợ mộc, thợ hồ, công chức, tư chức nhỏ… Nghèo, nhưng dân xóm cứ mỗi chiều cuối tuần, hoặc gặp kỳ lương đầu tháng thường đưa cả gia đình con cái đi ăn nhà hàng; coi như một kiểu sống phải có của người thị thành. Bạn bè, người thân quen tới nhàm đàn ông con trai kéo ra quán, lắm khi đã hết chuyện nói mà cứ cà kê ngồi đó coi “ông đi qua bà đi lại”, xỉa hết hàng mấy chục cây tăm mà vẫn không muốn đứng lên, ra về. Lạ một điều chẳng thấy chủ quán nào bực mình, cằn nhằn; nói chi tới xua đuổi!
Lớn lên, tôi nhiễm cái “món” ngồi quán hồi nào không hay. Một mình cũng ngồi, ngồi một mình. Có điều những quán tôi ghiền… ngồi, không vì món ăn thức uống độc đáo hay “đặc sản” gì, cũng không vì có kỷ niệm “người yêu vội đi lấy chồng” nào; chẳng qua chỉ là ghiền không khí quán, ghiền khung cảnh (ambiance) quán.
Một thế hệ ghiền phố

“Nhứt là đường Ca-ti-na Hai bên lầu các, phố nhà phân minh Bực thềm lót đá sạch tinh Các cửa hàng bán lịch thanh tốt đều...” (Nam Kỳ phong tục diễn ca - Nguyễn Liên Phong). Ảnh chụp trước Givral, năm 1956 Ảnh: TL

Những năm 60 và những năm đầu thập niên 70, có một “thế hệ” ghiền phố Catinat (nay là Đồng Khởi) và mấy quán đáng nhớ lắm ở cái phố cũng đáng nhớ này. “Thế hệ ghiền quán” buổi ấy rất không gần nhau về tuổi tác, địa vị xã hội và cả mức thu nhập. Từ học sinh tú tài, sinh viên, giáo chức tới văn nghệ sĩ trí thức đủ cỡ, đã thành danh hoặc mới tập tành… các dân biểu, chính khách “salon” hoặc đối lập, công chức mới tập sự hay đã là loại thượng hạng ngoại hạng, lính quèn và tướng trẻ tướng già, cả thầy tu và mấy ông Tây già còn sót của thời thuộc địa.
Không có quán nào dành riêng cho một hạng người nào. Chỉ có hạng người nào đó chọn cái ambiance của quán cho riêng mình, hoặc do bầu bạn cùng ngồi, lâu dần, tự dưng có một ambiance riêng.
Như La Pagode (nay là trung tâm điều hành du lịch) ở góc Catinat – Lê Thánh Tôn. Không biết tự bao giờ, là nơi hò hẹn, bù khú của giới văn nghệ sĩ và trí thức đủ mọi lứa tuổi và cấp độ. Quán thoáng rộng, mà không sáng lắm, tường lửng cỡ nửa thân người, mở toang ra khung cảnh phố xá, vỉa hè mà vẫn là một thế giới riêng (về sau mới lắp cửa kính, máy lạnh). Có một quầy rượu không ồn ào. Bàn, ghế học nệm màu nâu sậm, có tay vịn, cao hơn ghế salon nhưng thấp hơn ghế thường. Có thể ngồi ở tư thế duỗi thẳng chân, tay tựa lên thành ghế đầu ngả đúng vào thành dựa, úp một tờ báo lên đầu và lơ mơ ngủ trưa bên ly cà phê đã cạn. Những anh bồi lớn tuổi, đồng phục trắng, nơ đen, đa số là người Tàu sành sỏi tiếng Việt và tiếng Pháp… tất cả đều lịch sự, ít lời nhưng nhiều chăm sóc, rất nhẹ nhàng đi lại như sợ phá những phút ngủ trưa của ông khách nọ. Thời buổi trào lưu triết học hiện sinh, triết ly nhập cuộc, của văn chương viễn mơ và văn nghệ dấn thân… cũng thổi vào quán những cuộc tranh cãi, bàn luận; dù rất nghiêm túc hay lập dị ngạo mạn thì cũng đều biết tôn trọng cái ambiance của quán: sự điềm đạm lịch lãm. Cả những em bé đánh giày cũng chẳng dám kèo nài, mè nheo; có em chẳng biết học được từ đâu, còn biết nghiêng đầu chào khách kèm theo một tiếng “cảm ơn” nhỏ nhẹ. Buổi sáng không khí trong lành, phố chưa nhộn nhịp; buổi chiều hơi oi, người đi lại vội vã hơn nhưng không xô bồ - những thời khắc ấy ngồi La Pagode bên cốc cà phê hoặc cốc rượu nhẹ, ngắm người, ngắm ta, dễ cảm được cái thú của dolce vita (cuộc đời êm dịu) dù cách đó không xa, đang có một cuộc xuống đường của sinh viên học sinh trong khói lựu đạn cay mù mịt. Ai đặt tên quán là La Pagode (cái chùa) để có những giây phút quán bỗng trầm mặc, thanh lịch đáng yêu làm sao!
Bước ra khỏi “chùa” vài bước, có thể vào hiệu sách Albert Portail bề thế, sang trọng với đủ loại sách báo nhập từ phương Tây và rất cập nhật. Nhưng đi tiếp về phía góc đường Lê Lợi, ta có thể vào một quán khác hẳn: Givral, máy lạnh, cửa kính sáng choang và lố nhố nhà báo Tây, ta cùng các vị dân biểu, chính khách… Một cửa nhỏ mở ra đường Đồng Khởi sẵn sàng bán bánh ngọt Givral nổi tiếng cho khách qua đường. Xéo bên kia là Hạ nghị viện (nay là Nhà hát TP) và Trung tâm quốc gia báo chí. Quán mát lạnh nhưng tin tức thì đầy tràn và nóng hổi, sôi sục như bia bọt. Thường thì sau 9 giờ sáng (dân Sài Gòn ngủ muộn) quán mới bắt đầu có khách, tới tận khuya. Khách thuộc loại tinh ý, nhạy cảm đặc biệt. Chỉ cần một, hai ông dân biểu xuất hiện ở tiền đình Quốc hội với vẻ hơi bất thường, chỉ cần một, hai sinh viên ở đâu chạy ào tới, tức tốc căng lên một băng rôn… lập tức các vị khách túa ra ngay, máy ảnh chớp lia lịa. Và chỉ một vài phút sau, cả khu vực sôi sục một cuộc hội thảo, mít tinh, biểu tình, xuống đường rầm rộ, chớp nhoáng hoặc dằng dai… Thức ăn Tây, ta, bia, rượu, cà phê, bánh ngọt… đều không có gì đáng nói. Chỉ có tin và tin: trong nước, ngoài nước, chính trường và hậu trường, tăng quân hay giảm, rút quân; tăng hay cúp viện trợ, chiến tranh hay hòa bình… là các thứ gia vị thay đổi không ngừng cho một đĩa súp hay cốc bia mà thôi. “Radio Catinat” trú đóng ở khu vực này có lẽ suốt từ cuộc kháng chiến chống Pháp tới năm 1975. Các nhà báo nước ngoài từng ở Sài Gòn theo dõi hai cuộc tranh dai dẳng, có lẽ trong các hồi ký của họ sau này, không thể không nhắc tới Givral.
Quay ra mặt phố

Brodard, quán của một thời Ảnh: TL internet

Có thể quán cũng là một thành phần trong cái kho tàng văn hóa vô cùng phong phú của người Pháp; cho nên từ La Pagode, Givral tiếp tục đi xuống phía sông Sài Gòn, lại gặp một quán nữa cũng đầy chất Pháp: Brodard. Café-crème và bánh ngọt, cái món ăn tây ta và rượu, cùng cách bài trí, tác phong phục vụ ngấm ngầm một phong cách tây, không quí phái cũng không bình dân. Khách ở đây, trẻ thì học sinh sinh viên trường Tây, lớn tuổi hơn thì đủ hạng nhạc sĩ, nhạc công, vũ nữ, thương gia…
Chuyện trò ở đây, thuộc loại sống sít, hồn nhiên như đời sống; là mọi chuyện đời, chuyện tếu, chuyện đùa, chuyện làm ăn chơi bời. Một cái quán ở đó người ta dễ làm quen và bắt chuyện với nhau, có lẽ từ cái gout chung: ghiền quán! Cũng là một quán để ngồi ngắm phố qua cửa kính; nhưng để vừa ăn sáng vừa hẹn hò, vừa ăn trưa vừa bàn công việc thì đây là một nơi có ambiance dễ chịu nhất.
Ngồi quán ngắm phố có lẽ cũng là một trong những thú vui tao nhã của đời sống đô thị những năm ấy. Kem Bạch Đằng, góc Lê Lợi – Pasteur đông nhất vẫn là các cô cậu học sinh, thanh niên. Quán liền với vỉa hè, gần như không có cửa, nên đang đi có thể tạt vào quán dễ dàng, ngồi nhâm nhi cốc kem, ly nước ngắm dòng xe từ Pasteur, Lê Lợi tuôn lên, dòng người nườm nượp trên vỉa hè Lê Lợi. Lại đi về hướng chợ Bến Thành, người thích lai rai nhấm nháp cũng có ghé Thanh Thế, cũng lại là một kiểu quán mở ra cả hai góc đường Nguyễn Trung Trực – Lê Lợi. Nơi đây thường là chốn tụ hội của dân phát hành báo, nghệ sĩ cải lương, dân áp phe và cả dân sành nhậu. Thức ăn ngon vừa phải, ăn no cũng được mà làm “mồi” cũng bắt. Khách dễ tính, vui vẻ, cười to nói lớn thoải mái vì xem ra ít nhiều đều thuộc giới giang hồ quen mặt.
Khu trung tâm Sài Gòn đâu chỉ bấy nhiêu quán; nhưng chỉ bấy nhiêu quán cũng đủ phô bày cái phong cách nhiệt đới rất độc đáo của quán Sài Gòn, có thể gọi đó là quán mở. Mở ra hè phố, đón nắng gió chói chang, cùng mọi thứ tiếng động và cơ man dáng hình của người đô thị; mở ra những con đường, những chọn lựa…
“Thế hệ” ngồi quán Sài Gòn buổi ấy có người từ La Pagode, Givral, Brodard hoặc từ Bạch Đằng, Thanh Thế, bước một bước ra đường, đối diện với bao phân vân chọn lựa giữa bão tố thời cuộc rồi không biết đi đâu về đâu. Có người ngồi lì ở góc quán, ôm mãi cái thân phận và những mảnh đời phiêu lãng của mình. Có người rời quán nhập vào dòng lịch sử cuồn cuộn tử sinh…
Quán của cái ambiance xưa – cũng là một “hương vị” của văn hóa Sài Gòn như một trang sử đời sống đã trẩy xa quá rồi. Nhưng mà những thế hệ sau của Sài Gòn ngồi quán, lẽ nào không còn có nữa?
Võ Ngàn Sông

---------------------------------------- --------------------------------------------

Đọc bài viết trên của tác giả Vo Ngan Song trong 1 website Việt Nam mà Tony tôi cảm thấy lâng lâng và bồi hồi nhớ lại một thời đã xa , xa lắm rồi nhưng sao vẫn cứ ngỡ như là ngày hôm qua thôi . Những kỷ niệm đẹp trong đời vẫn nằm đâu đó trong tiềm thức của mình và lâu lâu lại trỗi dậy chợt trở lại trong trí óc của tôi để rồi mình như thẫn thờ , thừ người ra với một chút suy tư.
Tôi nhận thấy là tác giả bài này (VNS) chắc chắn cũng là dân ghiền ngồi “ gồng” ở các quán café Pháp của Sài Gòn hoa lệ khi xưa , quán Brodard nổi tiếng và rất hấp dẫn cho đám học sinh , sinh viên Sài Gòn vì khung cảnh hữu tình với cách trang trí bên trong rất Tây , đặc biệt quán có lầu 2 cũng như lầu một ở dưới đều có cửa kiếng từ sàn lên trần nhìn thông suốt ra đường nên tôi rất thích tiệm này khi ngồi kêu một ly café au lait , một bánh croissant hoặc bánh kem ngồi nhâm nhi ( mà tụi tôi thường gọi là ngồi “ gồng “ ) nhìn thiên hạ qua lại ngoài đường . Nhưng vào cái thời mà tôi và đám bạn bè bắt đầu ghiền các quán café ở trung tâm thành phố Sài Gòn thì tôi khoái nhất là quán café Pháp nhỏ nhắn xinh xinh trên đường Lê Lợi có tên St. Etienne , sở dĩ chúng tôi kết quán này là vì ở đây lúc ấy giá cả phải chăng hợp với túi tiền học sinh , và điểm đặc biệt nhất là quán có một cái đàn piano trong góc và thường mỗi chiều tối là cô con gái dễ thương con ông chủ quán ra trình diễn nhạc sống độc tấu dương cầm , cô này là dân trường đầm Marie Curie nên chơi nhạc Pháp rất hay , lúc đó tôi mê nhất mỗi lần cô ấy chơi bài “Si l’amour existe encore “ của Jean-Francois Michael .. Thật là tuyệt diệu , ôi Sài Gòn một thời đã xa .

[Triển]

Tác giả bài này chắc hồi xưa thất nghiệp dữ lắm sao mà có thời giờ la cà quán cóc.
À, người viết như thích tây thích u, có chữ "ambiance" mà quất đến 6 lần trong bài. )

[Tonypham]

Tác giả bài này chắc hồi xưa thất nghiệp dữ lắm sao mà có thời giờ la cà quán cóc.
À, người viết như thích tây thích u, có chữ "ambiance" mà quất đến 6 lần trong bài. )

Vậy thì chắc anh Triển không phải là dân ghiền ngồi quán cà phê rồi, anh không đọc chỗ tác giả viết là " một mình " cũng ngồi vì thích và ghiền khung cảnh của quán đó. Dân Sài Gòn mà ghiền quán thời đó thì đi học cũng cúp cua ra quán ngồi là chuyện thường, huống chi quán có mấy cô ghệ chạy bàn dễ thương thì túc trực tại đó là phải đạo rồi.

Đồng ý với anh Triển là tác giả vẫn còn thói hư tật xấu của người VN, hay xổ chêm thêm tiếng ngoại quốc vào cho ra vẻ ta đây , cứ làm như tiếng Việt không đủ chữ để diễn tả. Tôi nghĩ chắc ông tác giả này mới .. học được chữ ambiance nên phải viết ra nhiều lần không sợ bị quên đó. Thông cảm đi bạn.

[Triển]

Phải rồi. Tôi hiền queo hà, không có la cà. Thì đó, cậu út tôi la cà dẫn ghệ nhí đí coi ở rạp Nguyễn Văn Hảo suýt chút nữa là theo ông theo bà đó.

Thôi được, nghe anh Phạm Tony nói, tôi thông cảm cho tác giả chuyện viết tiếng Việt chêm tiếng Tây để đỡ quên tiếng Tây. hahahaha...
Lần sau có gặp những người như vậy tôi xúi dại họ viết luôn một bài tiểu luận bằng tiếng Tây luôn cho oách.

[Vịnh Nghi]

, huống chi quán có mấy cô ghệ chạy bàn dễ thương thì túc trực tại đó là phải đạo rồi.

Dùng từ "ghệ" để chỉ những cô gái Việt nghe có vẻ chướng lỗ tai và hạ cấp ghê vậy, dù là có thêm chữ "dễ thương" vào đó! Bỗng mong, rất mong rằng cái chữ "ghệ" này không có "xuất xứ" từ xưa, khi Sài Gòn vẫn còn mang cái tên đẹp Sài Gòn. Người Sài Gòn xưa đó chắc đâu có thể....nói nghe rừng rú dị chài?!

[nhatrang]

Dùng từ "ghệ" để chỉ những cô gái Việt nghe có vẻ chướng lỗ tai và hạ cấp ghê vậy, dù là có thêm chữ "dễ thương" vào đó! Bỗng mong, rất mong rằng cái chữ "ghệ" này không có "xuất xứ" từ xưa, khi Sài Gòn vẫn còn mang cái tên đẹp Sài Gòn. Người Sài Gòn xưa đó chắc đâu có thể....nói nghe rừng rú dị chài?!

Em đồng ý với anh Vịnh Nghi là nghe quá chướng lỗ tai khi gọi con gái là con ghệ !

Tìm và thấy :

-"Con ghệ" là người tình, người yêu, bồ ... với hàm nghĩa thiếu tôn trọng.

Đó là một từ phát nguồn từ tiếng Pháp "congaï" (chữ i có hai chấm trên đầu) đọc là [koŋ-gaj]. Từ này nguyên thủy là một từ gốc ... Việt Nam "chăm phần chăm": từ "con gái"! Hiện tượng trong tiếng Pháp có những từ gốc Việt để nguyên gốc mà không dịch là bình thường: pho (phở), nuoc mam (nước mắm), ao dai (áo dài), con gaï (con gái), ... nhưng vì sao từ "con gaï" lại đọc thành "con ghệ" - nghĩa là có sự chuyển âm từ [aj] (ai) thành [ej] (đọc như [ây] trong tiếng Việt)?

Thực ra thì trong thời kỳ Pháp thuộc chưa xuất hiện từ "con ghệ". Từ này mãi đến khi quân đội Mỹ vào Việt Nam thay quân Pháp thì họ mới gọi girlfriend (bạn gái) người Việt của họ theo tiếng Phú Lang Sa là "congaï". Trớ trêu là trong tiếng Ăng-Lê không có chữ i có hai chấm trên đầu như tiếng Pháp nên họ đọc chữ "gai" theo kiểu Ăng -Lê (chữ "i" một chấm) thành [gej] (như chữ "gây" chứ không như nguyên gốc là chữ "gai" như tiếng Việt hay tiếng Pháp)!

Và "con ghệ" coi như là một thứ tiếng Anh "bồi" để gọi những cô gái cặp bồ cặp bịch với các chiến binh Mỹ thời ấy! Cách gọi "con ghệ" là cách gọi không tôn trọng là vì lẽ đó.

Trường hợp trên là một trớ trêu, hay nói chính xác hơn, là một "tai nạn ngôn ngữ học": Đời thuở nào, tiếng Ta mà ta không biết, cứ tưởng tiếng Tây! Trường hợp này không phải là cá biệt trong các ngôn ngữ khác trên thế giới mà sẽ được bàn đến cặn kẽ hơn trong một câu hỏi khác.

Một khẳng định nữa cho lời giải thích trên là "ghệ" chỉ ám chỉ người yêu "giống cái" chứ không ám chỉ nam nhân! -/

=> http://answers.yahoo.com/question/in...5222418AAk84jX

[Đậu]

Em đoán là vào đầu 1970, phong trào Hippy lèn vào VN và phát sanh ra chữ lóng "ghế" để ám chỉ phụ nữ. Còn "ghệ" là đọc trại từ "ghế" theo giọng miền Trung.8-}

[tư mã tai trâu]

Em đoán là vào đầu 1970, phong trào Hippy lèn vào VN và phát sanh ra chữ lóng "ghế" để ám chỉ phụ nữ. Còn "ghệ" là đọc trại từ "ghế" theo giọng miền Trung.8-}

Tôi đi theo lời đoán của anh Đậu. Tôi nhớ mang máng có 1 thời tụi tôi (những tên học trò choai choai) đã gọi những "trò gái" là tụi con ghế.

Cũng xin đoán theo anh Đậu chữ gái -> ghế -> ghệ nghe hợp lý và thuận tai hơn từ chữ girl qua ghệ. Girl -> ghệ có vẻ gượng ép và tàn dư Mỹ Ngụy quá.


Đây như là 1 thứ tiếng lóng (slang) mà hình như ngôn ngữ nào cũng có.

Xin thêm chút là tôi đoán theo anh Đậu 1 phần thôi. Hổng phải ghế / ghệ dành cho tất cả phụ nữ mà chỉ dành cho "con gái".
Nhè phụ nữ có chồng mà gọi là ghệ thì chắc hui nhị tỳ sớm.

[khờ khạo]

Còn "ghệ" là đọc trại từ "ghế" theo giọng miền Trung.8-}

Em xin đồng ý.

Như chữ Đậu là đọc trại từ chữ đâu theo giọng miền Trung 8-}

[Tonypham]

Dùng từ "ghệ" để chỉ những cô gái Việt nghe có vẻ chướng lỗ tai và hạ cấp ghê vậy, dù là có thêm chữ "dễ thương" vào đó! Bỗng mong, rất mong rằng cái chữ "ghệ" này không có "xuất xứ" từ xưa, khi Sài Gòn vẫn còn mang cái tên đẹp Sài Gòn. Người Sài Gòn xưa đó chắc đâu có thể....nói nghe rừng rú dị chài?!

Cám ơn bạn Vịnh Nghi đã nhắc nhở và lời đề nghị của bạn. Tôi sẽ cẩn thận hơn khi dùng từ để ám chỉ con gái , đàn bà.

Thật là trong chốn giang hồ mình không tự chủ được . Tôi thì lại cảm thấy chữ gái nó hơi chướng , không lẽ bây giờ mình lại viết là : dân ghiền ngồi quán vì quán có .. gái ?
Xin xác nhận là thanh niên SaiGon thời trước có xài chữ "ghệ " để ám chỉ con gái, tôi nghĩ là nói lóng từ chữ " gơ " ( girl )
Chúc vui vẻ