Luật Thi

[Thứ Lang]

Gởi bài thơ nầy của vua Lê Thánh Tôn ở đây,
Trích trong sách Thi Văn Bình Chú, quyển 1 của Ngô Tất Tố, nhà xuất bản Mai Lĩnh Hà Nội tái bản năm 1952.
Vua Lê Thánh Tôn là người sáng lập ra Hội tao đàn Nhị Thập Bát Tú để quần thần cùng xướng họa thơ với vua.

Thằng Ăn Mày
Chẳng phải ăn đong chẳng phải vay
Khắp hòa thiên hạ đến ăn mày
Hạt châu chúa cất trao ngang mặt
Bệ ngọc tôi từng đứng liễm tay
Nam bắc đông tây đều tới cửa
Trẻ già lớn bé cũng xưng thầy
Đến đâu sẵn có lâu đài đó
Bốn bể thu về một túi đầy
Lê Thánh Tôn

[Thùy Linh]

Bình giảng thi văn bắt buộc phải có dẫn chứng (kể cả tên tác giả). Cụ Dương Quảng Hàm viết sách “Việt Nam Thi Văn Giảng Luận” cũng làm như vậy. Ông Quách Tấn viết sách “Thi luật Thơ Đường” cũng làm như vậy.
Ông Quách Tấn còn “bình” cả những bài thơ của các danh gia thi sĩ tiền nhân, chỉ rõ chỗ dở chỗ hay cho mọi người học hỏi. Ông nói: “Người trước cũng có những chỗ sai, không nên cho đó là danh gia thi sĩ là gương mẫu, mẫu mực, rồi bắt chước theo, rốt cuộc sai hết cả đám”.
Cho nên phân tích để thấy cái ưu, khuyết điểm mà rút kinh nghiệm, để “xe trước ngã xe sau phải tránh”, chứ không phải bươi móc, chỉ trích cá nhân.
Phê bình văn học cũng như phê bình chính trị xã hội thôi, mục đích là để cho tốt hơn. Một triều đại với nền chính trị thối nát thì không nên noi theo mà hại dân hại nước, lịch sử lên án.
Về văn hóa xã hội hay mọi lãnh vực khác cũng vậy. Lãnh vực văn học, thơ văn cũng không ngoại lệ.
Tình trạng chữ nghĩa, ngôn ngữ tiếng Việt “đỉnh cao trí tuệ” hiện nay lan tràn khắp cả thế giới kể cả lãnh vực văn học thi ca. Nhiều bậc thức giả có lòng đã lên tiếng báo động nhưng vẫn không thể cản bước nghị quyết 36, vì tình trạng di dân Việt càng ngày càng gia tăng.
Chấn chỉnh nền văn hoc văn hóa nghệ thuật cũng là một cách yêu nước, yêu quê hương dân tộc, yêu mến tổ tiên, nòi giống.

Chào Thứ Lang, đêm rồi mệt TLinh đi ngủ sớm, mà ngủ sớm thì 2am dậy ngủ không được nữa ...nên vào đây gõ ...
Khi Thuỳ khen thơ của ai là thật lòng, có khi nhìn qua khỏi Thi luật, khen ý thơ, dụng chữ hay, dễ thương, không phải khen xã giao cho có, bởi Thuỳ hiểu thi hứng của người thơ đến bất chợt không gò bó, diễn tả ý tình trong lúc đó.

Có lẽ những bài viết gần dây có thể gây khó chịu cho một số người đọc, Thuỳ nghĩ một khi chúng ta thích dùng thơ để diễn tả nỗi lòng cũng nên tìm hiểu học hỏi, hướng tới cái chân thiện mỹ của Thơ.

Thứ Lang đã nói Ông Quách Tấn còn “bình” cả những bài thơ của các danh gia thi sĩ tiền nhân, chỉ rõ chỗ dở chỗ hay cho mọi người học hỏi. Ông nói: “Người trước cũng có những chỗ sai, không nên cho đó là danh gia thi sĩ là gương mẫu, mẫu mực, rồi bắt chước theo, rốt cuộc sai hết cả đám”.
Cho nên phân tích để thấy cái ưu, khuyết điểm mà rút kinh nghiệm, để “xe trước ngã xe sau phải tránh” .

Trích câu trên, Thuỳ sẽ gõ một đoạn trong "Bức thư thứ mười ba" cụ Quách Tấn đã viết như thế nào về thơ thất niêm.
Có những bài thơ thất luật, thất niêm vẫn được thích truyền tụng vì có ý thơ, từ ngữ hay nên duyệt giả bỏ qua cái lỗi đó, nhưng chớ nên thấy vậy mà bắt chước theo cái sai, cũng tuỳ, lắm khi bắt chước lại hư bài thơ, bởi không có thơ nào giống thơ nào ....
Thuỳ chép một đoạn cụ Quách Tấn viết
____________

" Bức thư thứ mười ba "
Các bạn thân mến

Ngoài 8 bệnh của Thẩm Ước chỉ ra, luật thi còn nhiều bệnh khác như :
Thất Luật: Luật bằng trắc " Nhì tứ lục phân minh" phải được triệt để tuân thủ . Sai một chữ là Thất Luật .

Một đôi khi thi nhân phá luật để tạo cho thơ mình một cách điệu riêng biệt hoặc để diễn tả một cảm giác riêng biệt mà chỉ có sự thất luật mới diễn tả được bằng cách khêu gợi , Đó là trường hợp ngoại lệ .

Thơ phá luật được truyền tụng có nhiều . Được nhiều người biết là bài Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu và bài Anh Vũ Châu của Lý Bạch.
( Thuỳ không chép thơ chữ Hán và bản dịch, các bạn có thể tìm đọc hai bài thơ này trên net)
..
Trong làng thơ Quốc âm, tôi chưa đươc đọc bài phá luật nào có thể đứng bên cạnh hai bài chữ Hán trên mà không có "tự ti mặc cảm" ..
Cho nên muốn phá luật cần có tài cao , Và muốn phá luật, trước hết phải thông thạo luật. Bằng không, thì không đợi phá luật cũng đã "tự phá" rồi, "tự phá" ngay khi vừa bị đem ra sử dụng.
Quách Tấn

[Thứ Lang]

Thứ Lang có đọc bài “Phê Bình Bài Biên Khảo Về Thơ Đường của Huệ Thu”, của tác giả Minh Di, và cũng đọc một số sách nói về Đường Thi và Luật Thi.
Các tác giả trên nói bài Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu là Đường Thi viết theo thể Cổ Thi Cổ Thể chứ không phải Luật Thi Cận Thể.
Mà Cổ Thi thì chỉ có vần điệu mà không có niêm luật, cho nên không thể nói bài đó là “phá luật”, vì Cổ Thi có luật đâu mà “phá”.
Vì Đường thi và Thơ Đường luật có nhiều điểm giống nhau, nên rất nhiều người lầm tưởng bài Hoàng Hạc Lâu là thơ Đường Luật, thật ra đó là bài Đường Thi.
Ngày nay vẫn có nhiều “nhà thơ áo thụng” vẫn gọi thơ Đường luật là Đường thi.
Ghi chú: Ông Minh Di là người thông Hán văn và là người am tường rất nhiều các thể Thi, Ca, Nhạc, Phủ, Từ v.v… của Trung Hoa.
Trong các bài viết của ông về thơ, ông có tham khảo nhiều tài liệu, sách vở xuất bản ở Trung Hoa, Hongkong và Đài Loan.
Ông Minh Di chê cụ Tản Đà dịch bài Hoàng Hạc Lâu ra Lục Bát là dở tệ (dù có nhiều người ca ngợi bài dịch nầy). Ông nói dịch thơ từ thể nầy ra thể khác chỉ là dịch nghĩa chứ không thể đi sát với từ ngữ của nguyên tác, mất hết cái vi diệu của nguyên tác.
Cũng như bài Thuật Hoài của Đặng Dung, Tản Đà cũng có dịch ra quốc âm (tiếng Việt), nhưng cũng chỉ là dịch nghĩa chứ không lột tả được ý, từ của bản gốc.
Hai câu thực dịch đâu có được.
Dịch thơ khác với dịch nghĩa.
​

[Thứ Lang]

Thất Ngôn Bát Cú
Thất ngôn bát cú luật thơ Đường
56 chữ thôi phải đảm đương
Gói trọn đề tài mình gởi gắm
Gợi thêm thi hứng khách văn chương
Phá thừa hé mở niềm tâm sự
Thực luận triển khai nỗi vấn vương
Kết lại một khung trời viễn mộng
Bao nhiêu từ ngữ bấy thân thương
Hồ Công Tâm

Thùy Linh bình bài thơ trên đây của một “thi vương” có dạy làm thơ cho nhiều người trong một “thi đàn”.
Thi vương nầy rất được chủ "thi đàn" trọng vọng và kính nể thi tài (thi vương đã ngoài 80 tuổi).
Thùy Linh phân tích, bình luận để các bạn trong đây “rút kinh nghiệm”, để cùng nhau tập làm thơ.

[Thứ Lang]

Chiều Thu
Khung trần huyễn ảo đượm tình thu
Ảm đạm sương mờ gió thoảng vu (thoảng vu nghĩa là gì?)
Điệu sáo âm vang chiều lắng đọng
Lồng chim tiếng hót cảnh giam tù
Hoa tàn rã cánh phần nâu xẩm
Sắc úa lìa cành khoảng tối u
Dõi mắt chân mây hồn lãng đãng
Xa vời mộng ước lặng trầm tu
Minh Thuý Thành Nội
Tháng 9/10/2021

Thùy Linh phân tích tiếp bài nầy. Tác giả bài nầy cũng là một học trò của “thi vương” trên. Tác giả bài thơ “Chiều Thu” đã in và phát hành quyển sách hàng ngàn bài thơ đại để như trên.
Tác giả nầy lúc trước làm thơ khổ độc rất nhiều, đọc trẹo lưỡi. Do có người "giác đác" nên đã đỡ nhiều.

[Thùy Linh]

TLinh đang bận nhiều Thứ Lang a, viết chút chút thôi .

Đoán là tác giả MTTN viết "thoảng vu" chắc bị kẹp theo luật, kẹt ý nên lấy động từ "thoảng " ghép với một chữ trong tính từ kép "vi vu" mà chỉ lấy chữ vu thôi mà thành ....thoảng vu ... ? hay ý là thoảng vu vu, đọc thiếu thiếu tối nghĩa ?
Có lẽ vì chữ thứ 6 bắt buộc dùng chữ trắc cho đúng luật, chứ dùng "vi vu " là động từ thì "gió vi vu" là đủ hay.
Câu 3 - lắng đọng # giam tù - không chỉnh tự loại
câu 5 -nâu xẩm # tối u - không chỉnh "u" là danh từ "thầy u" hay "u già" còn u động từ là ...u đầu !! xẩm sai chính tả .

Còn nữa mà gõ tới đây thôi, TLinh phải đi ra ngoài ...

[Platinum]

Linh ui, Plat không biết gì về thơ đâu nha, thấy cái bài phân tích hay hay thì chạy vô xem.

Chữ xẫm / xẩm còn để diễn tả màu đậm/lợt, như đỏ xẫm (spelling?) hay thẫm. Người Hoa cũng gọi mẹ là xẫm luôn á . Mấy người con của chú ruột Plat kêu mẹ của họ là xẫm .
Có phải tác giả muốn đối u=xẩm không?

[Triển]

TLinh đang bận nhiều Thứ Lang a, viết chút chút thôi .

Đoán là tác giả MTTN viết "thoảng vu" chắc bị kẹp theo luật, kẹt ý nên lấy động từ "thoảng " ghép với một chữ trong tính từ kép "vi vu" mà chỉ lấy chữ vu thôi mà thành ....thoảng vu ... ? hay ý là thoảng vu vu, đọc thiếu thiếu tối nghĩa ?
Có lẽ vì chữ thứ 6 bắt buộc dùng chữ trắc cho đúng luật, chứ dùng "vi vu " là động từ thì "gió vi vu" là đủ hay.
Câu 3 - lắng đọng # giam tù - không chỉnh tự loại
câu 5 -nâu xẩm # tối u - không chỉnh "u" là danh từ "thầy u" hay "u già" còn u động từ là ...u đầu !! xẩm sai chính tả .

Còn nữa mà gõ tới đây thôi, TLinh phải đi ra ngoài ...

Trong câu "thoảng" là động từ. Gió thoảng, là gió thổi qua nhè nhẹ. Tượng hình.

"Vu" xin võ đoán là tính từ láy, vi vu. Chứ không phải từ ghép (không phải từ kép, phức từ, "tăng-đưa" 2,3 lớp đâu Đương thi thí chủ).

Vi vu là chữ tượng thanh như chữ xào xạc. Cũng là một loại từ láy cho câu văn trơn tru dễ nghe. Mang từ láy vào câu thơ này mà cắt đi mất một phần, thứ nhất là hiếp dâm chữ nghĩa, thứ hai là giống lái xe leo lề, thắng cái kịt, suýt u đầu.

Có lẽ tác giả muốn diễn tả cơn gió thoảng qua nghe vi vu. Tượng hình tượng thanh. Tuy nhiên trái cây chín ép là trái cây không có ngon, ăn vào nó nghẹn họng như cụ già ở Tô Cách Lan.

Đùa thôi, tác giả có ghé ngang xin lượng thứ.

[Thùy Linh]

Chào Triển hiệp sĩ, ý Thuỳ là tác giả đem đt thoảng ghép với vận vu để ép người đọc hiểu là ... vi vu cho đúng bằng, trắc ? nghe không ra chữ Việt thiệt luôn .
tính từ - vi vu - tiếng sáo vi vu
động từ (khẩu ngữ) - đi vi vu, gió vi vu

Sao Triển hiệp sĩ hông "mỗ" chữ xẩm, trầm tu nghĩa là gì luôn dùm .
Tác giả là "thi sĩ" in sách, in tập thơ hơn 1000 bài đại để như trên (Thứ' Lang nói) có tiền cứ đưa nhà in VN là họ in thôi, đọc mà không biết thi luật rõ thì cũng thấy đúng hết.

[Thứ Lang]

Anh Triển bình luận rất hay và vui nhộn. Tác giả nầy chuyên môn dùng từ ngữ kiểu như vậy, cắt ghép lấy râu ông nọ cặm cằm bà kia y chang như các "đỉnh cao trí tuệ" vẫn làm từ bấy lâu nay., kiểu như giao lưu hợp tác, cắt ghép thành giao hợp vậy. Tác giả nầy làm thơ ai đọc cũng không hiểu ý muốn nói gì, in ra tập thơ hơn cả ngàn bài mà hết 990 bài từ ngữ cắt ghép, chế chế chữ tùy tiện nghĩa tối mò như vậy, ai mà hiểu được, như trong bài thơ trên có chữ tối u (chắc tối không thấy đường, đi dụng cây cột xi măng nên bị u đầu).