sổ tay lan huệ

[Lan Huệ]

[ntđl]

Tổng chào hết cả phố.
Trước thềm năm mới, kính chúc toàn thể hàng phố gần xa một năm an khương thạnh vượng, nhứt là một mùa lễ tràn đầy hồng ân và hy vọng nguyên năm.
Thì hẹn tái ngộ là tái ngộ chớ, nhưng còn phải nhờ người coi ngày giờ rồi mới mở máy đó nha.

À.... bữa nay còn tết - ăn tết xìn xìn cũng phải 3 bữa chớ - là ngày thứ nhì của năm mới, và năm mới ở đây tính theo niên lịch mục vụ.
Lóng ni tui sanh lòng đạo nghĩa quá xá (đạo nghĩa tức là có nghĩa với đạo, và đạo ở đây là đạo ki tô) thành ăn tết theo lịch đạo chớ hổng theo lịch đời nữa. Ăn tết trước vậy cho... xôm !

Tiện cho tui hỏi cái. Thế chị Tương Kính và A Trân có đó hôn, nhà của họ nằm mé nào ? Tui chưa đi hết phố nên chưa kiếm ra. Phố mới vừa đẹp vừa sạch, nhưng đường xá ngõ ngách tui chưa quen lắm, để thong thả sẽ ráng đi cho hết.

*

Chúa nhựt 27 November vửa qua, tín hữu công giáo bước vào mùa vọng giáng sanh kêu bằng Avent. Mùa Avent là mùa trông đợi và hy vọng. Đợi cái chi và vọng cái chi ? Thưa trông đợi chúa đến và hy vọng ơn cứu chuộc theo đúng giao ước mới chúa đã hứa với Abraham tổ phụ loài người.
Niên lịch mục vụ ki tô giáo hổng bắt đầu bằng ngày dương lịch đầu năm nhưng bằng mùa vọng giáng sanh, và mùa vọng này kéo dài 4 tuần lễ. Đây là thời gian giáo hữu ki tô giáo thanh tẩy tâm hồn để đón chào ơn cứu độ. Mùa vọng giáng sanh do đó là mùa hãm mình tỉnh thức để đón nhận chúa trời nhập thể làm người theo đúng giao ước đích thực và vĩnh cửu.

Theo đúng tinh thần tỉnh thức và thanh tầy ấy, phẩm phục tế tự của mấy ông cha cử hành thánh lế trong mùa vọng giáng sanh (và cả phục sanh) luôn luôn là màu tím. Hồi xưa chuyện ăn bận nghiêm ngặt nên cha cụ lúc nào cũng phải bận áo chùng đen hay áo dòng, nhưng nay cởi mở rồi nên trừ những dịp đậc biệt bắt buộc, còn thì họ đều bận thường phục cho giản tiện.
Khi làm lễ họ phải "lên đồ", trước tiên là cái áo chùng trắng trùm từ đầu xuống (hổng có nút cài hén) kêu bằng aube hay alb, rồi mới tròng vào cổ một sợi dây có tên gọi là étole hay stole, xong mới mặc áo lễ tức cái chasuble ngoài cùng.
Lễ trong tuần hay ở các nhà nguyện nhỏ, thày cả có thể chỉ bận alb và đeo stole là đủ, không cần tới chasuble. Chasube và stole luôn luôn cùng màu theo mùa lễ và dịp lễ. Vụ ni có nói dzồi thành hổng nhắc lợi nữa ha.

Theo đúng nghi thức, trong mỗi chúa nhựt mùa vọng một ngọn nến vọng giáng sanh được thấp lên, 4 tuần 4 ngọn cả thày. Nến vọng giáng sanh mang ý nghĩa trông đợi ánh sáng sắp đến, và thánh nhạc của mùa vọng giáng sanh bao giờ cũng là những khúc nhạc chan hòa niềm vui và hy vọng. Có thể nói đây là thời gian thánh nhạc đặc sắc nhứt trong năm (trời cao hãy đổ sương xuống, và ngàn mây hãy mưa đấng chuộc tôi...)

*

Chúa nhựt cuối cùng vửa qua, ngày 20 November, thánh lễ kết thúc năm mục vụ bằng hai sự việc đặc biệt (với tui thôi, người khác tui hổng biết) : Bài thi thiên thứ 22 (hay 23 tùy cách đánh số) và bài phúc âm thánh Matthew.

Thi thiên dịch từ psalm. Thi thiên là một áng văn thơ nổi tiếng của cựu ước, dùng để cầu nguyện, tổng cộng tới mấy trăm bài, mỗi bài có lời mang ý nghĩa riêng được chia ra tùy nội dung, để người đọc chọn theo tâm trạng ý hướng của mình: than khóc, van nài khấn cầu thương tiếc v.v... . Psalm được đọc thường xuyên trong các buổi lễ ở đền thờ do thái.

Trong công giáo, psalm được đọc sau bài đọc giáo dân trước phúc âm (lễ trong tuần) hay giữa hay bài đọc 1 và 2 (lễ chủ nhựt)
Bài Psalm 23 có lẽ là bài psalm tui yêu thích nhứt vì nó nặng lòng trông cậy phó thác và yên ủi... chúa khoan nhơn là mục tử tôi, tôi không còn sợ chi... ơn phước người sẽ theo tôi và vĩnh viễn tôi sẽ ở trong nhà người... thành dza dzồi đây là bài đọc vợ chồng tui đã chọn để đọc trong lễ an táng của chính tụi tui sau này.

Bài phúc âm thánh Matthew kể chuyện đức Jesus cám ơn các môn đệ... khi tui đói bạn đã cho ăn, khi tui khát đã cho uống, khi tui rách rưới đã cho áo quần, khi tui cầu bơ cầu bất đã cho ở nhờ, khi tui kẹt tiền đã cho vay mượn, khi tui buồn sầu đã an ủi.. bla bla bla... Các môn đệ Jesus chưng hửng : Ủa có vậy sao, mà hồi nào dzậy cà ? Đức Jesus mới mần màn rộng đường dư luận, rằng... ấy khi các bạn giúp đỡ lo lắng chia xẻ với chung quanh, thì cũng là các bạn đã làm cho tôi vậy, amen.

Tui nghĩ, đức bác ái của ki tô giáo đã tóm gọn hết lại trong bài phúc âm này, và tui nghĩ có thể (bị hổng chắc) chính bài phúc âm này đã làm thánh Phan xi cô viết ra lời nguyện bất hủ "Lạy chúa từ nhơn, xin cho con biết mến yêu và phụng sự chúa trong mọi người..." làm nền tảng và đuốc soi cho tín hửu công giáo.
Matthew nguyên là người thâu thuế sau thành tông đồ của đức Jesus và là một trong bốn vị thánh sử của tân ước (vụ ni đã nói dzồi)

*

Đức Jesus sanh hồi nào thì ngó chừng hổng ai biết rõ, nhưng trong "đêm đông lạnh lẽo" thì ngó bộ hổng chắc gì mấy. Thành ra việc chọn 25 December để kỷ niệm ngày "đất trời giao hòa vì con trời đã xuống thế" có lẽ mang ý niệm tượng trưng mà thôi.
Tại sao lại chọn 25 december mà không là ngày khác ?
Đám nhơn văn biểu chọn thế để mùa đông bớt dài, bớt buồn thảm. Đám xã hội lại nhắm vào việc tiêu xài quà cáp gia tăng kinh tế....
Gì thì gì, giáng sanh kết thúc năm cũ, nối tiếp tết tây khởi sự năm mới, lo âu phiền muộn được tạm quên để mọi người thong thả vui chơi và xum họp.
Lâu dài về sau, ý niệm tôn giáo thiêng liêng của ngày này không còn nữa và nó trở thành mục đích thương mại thuần túy.

Nhưng... chọn giáng sanh cuối tháng 12 được thiên chùa giáo cắt nghĩa khác.
Cắt nghĩa ấy như sau :
Trái đất xoay quanh mặt trời, giáp vòng là đủ 1 năm với hơn 365 ngày chút xíu (chánh xác là vài giờ).Thành ra để sửa sai vụ vài giờ này, cứ mỗi 4 năm thì lại có năm nhuần với tháng hai 29 ngày thay vì 28. Cũng vì chuyện sai biệt này mà thời điểm giao mùa/đổi mùa, tùy mỗi năm, có xê xích nhau 1-2 bữa.

Năm có 4 mùa xuân hạ thu đông (trên nguyên tắc hén) trong đó có 4 khoảnh khắc đặc biệt : 2 Equinox và 2 Soltice.
Nói giản dị cho dễ hiểu thì thế này :
- Equinox là lúc mặt trời rọi thẳng góc vào xích đạo, nên ngày và đêm dài tương đương nhau - theo latin, equi từ aequius nghĩa là equal bằng nhau, và nox là đêm.
- Soltice là khi mặt trời ngó trái đất ở hai cực, cực nam hay cực bắc, khi ấy sai biệt thời lượng giữa ngày và đêm cao nhứt (ngày dài nhứt hay đêm dài nhứt). Không rõ tui xài chữ thời lượng ở đây có đúng không nữa nha !

Term hán dziệc gọi equinox là "phân" và soltice là "chí".
Có vẻ như phân ở đây nghĩa là chia ra và chia đều, còn chí là chi thì hổng biết (ai biết dạy dùm tui mang ơn). Tiếng anh biểu sol là sun, và tice là sistere nghĩa là đứng ngay đứng thẳng.

Vậy nên... phân có hai lần :
- Xuân phân nhằm ngày 20, 21, 22 March.
- Thu phân nhằm ngày 21-22 September.

Và chí cũng có hai lần ;
- Hạ chí : 20-21-22 June, ngày dài và đêm ngắn (nhứt)
- Đông chí : 20-21-22 December, ngày ngắn và đêm dài (nhứt)

*

John Baptist và Jesus là second cousins (anh em họ hai đời) vì mẹ của họ là first cousins. Elizabeth thụ thai trước Mary 6 tháng, nên rồi John lớn hơn Jesus 6 tháng. Cả hai đều chết thảm và chết trẻ, John bị chặt đầu lúc 30 tuổi, Jesus bị đóng đinh trên thập tự giá lúc 33.
Giáo hội chọn ngày 24 June làm lễ kính thánh John Baptist, nghĩa là vào dịp hạ chí, và chọn ngày giáng sanh vào dịp đông chí 25 December.

John được coi là người đi trước Jesus, và chính ông cũng là người đã làm phép rửa cho Jesus tại sông Jordan.
John có nói đại khái như dzầy về ông 2nd cousin của mình "tui đi trước để dọn đường cho ngài. Tui thu tui bé lại (... làm mây bay giữa đời) để ngài hiển hiện rõ hơn..." - Khiêm cung hén -
Sau hạ chí và lễ kính thánh John, ngày ngắn dần lại, cho tới đông chí thì ngày ngắn nhứt, bóng đêm che phủ trái đất lâu hơn. Rồi... theng tweng teng tèng... chúa giáng sanh và ánh sáng từ từ chiếu rọi lâu hơn, ngày bắt đầu dài ra và đêm ngắn lại.

Giải thích thời điểm giáng sanh kiểu này thiệt mới nghe đây là lần thứ nhứt. Dĩ nhiên là tui có vào thư viện lục sách vở tìm kiếm coi quả thiệt ki tô giáo đã cố ý chọn ngày lễ thánh John Baptist và ngày lễ chúa giáng sanh theo hạ chí và đông chí hay không, nhưng kiếm hổng dza, chưa dza !
Thành cứ nghe cho vui rồi tỉnh bơ quên luôn cho gọn.

Happy Holidays hàng phố ơi.

Ngô Thị Đông Lai.

[HoangVan]

@};- ... chào và mừng chị NTĐL đến với phố ... @};-

[PhPhuongVy]

Mừng chị Ngô về lại Phố Rùm.

[nvhn]

Tiện cho tui hỏi cái. Thế chị Tương Kính và A Trân có đó hôn, nhà của họ nằm mé nào ? Tui chưa đi hết phố nên chưa kiếm ra. Phố mới vừa đẹp vừa sạch, nhưng đường xá ngõ ngách tui chưa quen lắm, để thong thả sẽ ráng đi cho hết.

Chào cô Ngô,

Chị Tương Kính giờ là Thụy Khanh, còn A Trân thì phải theo chân cô Gió.

[thuykhanh]

Mừng chị Ngô về Phố

[Camel]

...

Giải thích thời điểm giáng sanh kiểu này thiệt mới nghe đây là lần thứ nhứt. Dĩ nhiên là tui có vào thư viện lục sách vở tìm kiếm coi quả thiệt ki tô giáo đã cố ý chọn ngày lễ thánh John Baptist và ngày lễ chúa giáng sanh theo hạ chí và đông chí hay không, nhưng kiếm hổng dza, chưa dza !
Thành cứ nghe cho vui rồi tỉnh bơ quên luôn cho gọn.

Ngô Thị Đông Lai.

Giá mme là linh mục thì giáo hội bớt đi những con chiên vào nhà thờ mà mắt cứ híp lên híp xuống , ngủ gục như camel .

Nhờ mme giảng em biết được ý nghĩa của 4 ngọn nến, giá biết làm một người có đạo đòi hỏi nhiều "hy sinh" như vậy khi còn bé nếu được lựa chọn em sẽ chọn làm người "vô đạo" , nó cũng như nếu biết đi học để có được một cái nghề sau này kiếm miếng ăn thì hồi còn trẻ em đã chọn làm một nhà nông ... đi theo chân các Thánh Nhân quả thực mệt quá !

Happy Hollydyas đến mme too (cái chữ ni chắc là La-Tinh)

[Angie]

Chào Tái Ngộ La Doctora,
Theo tui biết ngày Giáng Sinh ở Bê-lem có tuyết phủ vì có ông bán bánh chưng khoe hình hành hương qua Bê-lem năm 2000 cho thấy tuyết phủ trắng xóa. Và chỉ khi nào trời ấm thì người chăn cừu mới ngủ ngoài đồng được. Phải chăng nếu mình tính ngày Chúa giáng sinh phải là Hạ Chí thì thời tiết mới phụ hợp với truyền thuyết đó thì phải. Với lại chuyện phải đi kiểm kê hộ khẩu giữa mùa đông, bộ mấy ông quan La Mã siêng lắm sao mà thích làm việc kiểu bureaucrat đó giữa mùa đông.

[Lan Huệ]

Chào mừng chị ntdl trở về mái nhà xưa

[HoangVan]

tuần thứ 2 mùa Vọng .. đốt thêm một ngọn nến với chị Ngô
@};-

... tôi dùng nước rửa tội cho bạn; nhưng Ngài sẽ dùng Thánh Linh mà làm điều này ... (Marc 1:8)